Φόβος

©Rene Asmussen/Stock.xchng

Ο φόβος είναι ένα συναίσθημα. Ένα συναίσθημα που, χωρίς εξαίρεση, έχει κάθε άνθρωπος. Κι ο πιο cool τύπος, κι ο πιο διάσημος σταρ, κι ο ισχυρότερος άνδρας της χώρας – όλοι ξέρουν αυτό το συναίσθημα, που σου κρατά την ανάσα, επιταχύνει τους χτύπους της καρδιά σου και απενεργοποιεί το μυαλό σου.

Αν και το φόβος είναι διαφορετικός από την ανησυχία, παρόλα αυτά υπάρχει μια γκρίζα περιοχή μεταξύ αυτών των δύο συναισθημάτων. Η ανησυχία είναι περισσότερο μια διανοητική υπόθεση, όταν με το μυαλό σου σκέφτεσαι τα προβλήματα. Ο φόβος, αντιθέτως, είναι περισσότερο μια συναισθηματική υπόθεση, μπροστά σ’ έναν κίνδυνο ή απειλή.

Η ρίζα του φόβου

«Ο Θεός έδωσε στον άνθρωπο αυτήν την εντολή: ‘‘Απ’ όλα τα δέντρα του κήπου μπορείς να τρως. Από το δέντρο όμως της γνώσης του καλού και του κακού να μη φας, γιατί την ίδια μέρα που θα φας απ’ αυτό, εξάπαντος θα πεθάνεις’’.»

«Απ’ όλα τα ζώα του αγρού, που είχε δημιουργήσει ο Κύριος ο Θεός, το φίδι ήταν το πιο πανούργο. Είπε λοιπόν το φίδι στη γυναίκα: ‘‘Αλήθεια είπε ο Θεός να μη φάτε από κανένα δέντρο του κήπου;’’ Η γυναίκα απάντησε: ‘‘Μπορούμε να φάμε καρπούς απ’ όλα τα δέντρα, εκτός από κείνο που βρίσκεται στη μέση του κήπου. Ο Θεός είπε να μη φάμε τον καρπό του, ούτε καν να το αγγίξουμε, για να μην πεθάνουμε’’.  Τότε το φίδι είπε στη γυναίκα: ‘‘Όχι βέβαια! Δε θα πεθάνετε. Ξέρει όμως ο Θεός ότι την ημέρα που θα φάτε απ’ αυτό, θα ανοιχτούν τα μάτια σας και θα γίνετε σαν θεοί, και θα γνωρίζετε το καλό και το κακό’’.» (Γένεση 2: 16-17)
Η γυναίκα κοίταξε το δέντρο. Έδειχνε πανέμορφο, ελκυστικό! Ο καρπός του φαινόταν δελεαστικός και τρώγοντάς τον… θα γινόταν πανέξυπνη! Πήρε λοιπόν ένα φρούτο, το δάγκωσε και το έδωσε στον άνδρα της – κι αυτός έφαγε, επίσης. Ξαφνικά τέσσερα μάτια ανοίχτηκαν και δυο άνθρωποι συνειδητοποίησαν ότι ήταν γυμνοί. Έτσι, ένωσαν στα γρήγορα κάποια φύλλα συκιάς και έφτιαξαν μ’ αυτά ένα περίζωμα για τον εαυτόν τους.

©Marcel Klinger/Pixelio.de

Το βράδυ, καθώς το φρέσκο αεράκι έπνευσε, άκουσαν τον Κύριο, τον Θεό, που περπατούσε στον κήπο. Φοβισμένοι κρύφτηκαν απ’ Αυτόν πίσω από τα δέντρα.

Αλλά ο Κύριος ο Θεός φώναξε τον Αδάμ και του είπε: “Πού είσαι;„ Εκείνος απάντησε: “Σε άκουσα στον κήπο, φοβήθηκα και κρύφτηκα, γιατί είμαι γυμνός„.

Εδώ διαπιστώνουμε ότι οι βαθιές ρίζες του φόβου βρίσκονται στην στάση του ανθρώπου για ανεξαρτησία από τον Θεό, στην πράξη ανυπακοής του και στον επακόλουθο χωρισμό του από τον Θεό.

Από την πτώση του ανθρώπου και μετά, σχεδόν σε κάθε σελίδα της Αγίας Γραφής διαβάζουμε για τον φόβο, τον τρόμο, την φρίκη και τον πανικό. Και ας μην πάμε μακριά – και μόνο κοιτώντας τη δική μας ζωή και αυτή των φίλων, γονέων, αδελφών, και γνωστών, βλέπουμε: Ο φόβος είναι σε κάθε άνθρωπο, απλά δεν τον παραδεχόμαστε πάντα.

Μια ορισμένη ποσότητα φόβου είναι αναγκαία για να μπορέσουμε να ζήσουμε σ’ έναν, πεσμένο στην αμαρτία, κόσμο. Γιατί πρόκειται για ένα καλό μηχανισμό προστασίας που μας προειδοποιεί και μπορεί να γίνει προστάτης της ζωής μας. Π.χ. ο φόβος ενός παιδιού από το αναμμένο μάτι της ηλεκτρικής κουζίνας. Ο οδηγός που νιώθει λίγο φόβο επειδή ο δρόμος έχει πάγο, και κατά συνέπεια οδηγεί πιο προσεκτικά, θα ζούσε επικίνδυνα χωρίς αυτήν την προστασία.

Αλλά δυστυχώς, ο φόβος είναι συχνά υπερβολικός, επίσης. Όταν ο φόβος κυριαρχείται από ψευδείς συναγερμούς, μας επηρεάζει και έχει αρνητικά μέχρι και καταστροφικά αποτελέσματα.

Ο Ιησούς λέει συχνά στους μαθητές του και στους ακροατές Του: «Μη φοβάστε!» Μιλάει για τον φόβο σαν κάτι που όντως υπάρχει στους ανθρώπους. Και, επίσης, σαν κάτι που όντως μπορούμε να ξεπεράσουμε μαζί Του.

«Αυτά σας τα είπα, ώστε ενωμένοι μαζί μου να έχετε ειρήνη. Ο κόσμος θα σας κάνει να υποφέρετε (θα έχετε ‘θλίψη’), αλλά εσείς να ‘χετε θάρρος, γιατί εγώ τον έχω νικήσει τον κόσμο». (Βίβλος: Ιωάννης 16:33)

Η “θλίψη” περιέχει δύσκολες καταστάσεις και φόβο. Πόσο καλό είναι να γνωρίζουμε ότι μια μέρα, στον ουρανό, δεν θα υπάρχει πια φόβος, τρόμος και θλίψη:

«Ο ίδιος ο Θεός, … θα διώξει κάθε δάκρυ από τα μάτια τους, κι ο θάνατος δε θα υπάρχει πια, ούτε πένθος, ούτε κλάμα ούτε πόνος θα υπάρχει πια, γιατί τα παλιά πέρασαν». (Βίβλος: Αποκάλυψη του Ιωάννου 21:4)

Τα αίτια των φόβων

Οι λόγοι για τους οποίους μπορεί κάποιος να φοβάται, ποικίλουν τόσο πολύ, όσο και η ίδια η ζωή.

Ένα παιδί που είναι στη φάση που «φοβάται τους ξένους» φοβάται καθέναν που δεν είναι ο πατέρας ή η μητέρα δηλαδή δεν είναι η άμεση οικογένειά του. Αλλά αυτός ο φόβος είναι μέρος της ανάπτυξής του σ’ αυτό το στάδιο και θα ήταν ανησυχητικό, αν το παιδί δεν αντιδρούσε με φόβο για τους ξένους.

Όταν ήσουν μεγαλύτερης ηλικίας και σε έστειλε η μητέρα σου στο υπόγειο για να φέρεις κάτι, ίσως αν αισθανόσουν πολύ περίεργα καθώς έψαχνες μέσα στο σκοτάδι να βρεις τον διακόπτη του ρεύματος. Πόσο ανακουφίστηκες όταν άναψε το φως!

Φόβος για το διαγώνισμα, για τους βαθμούς, για την πιθανή τιμωρία από τον πατέρα σου. Φόβος όταν αλλάζεις σχολείο, φόβος μην πάθεις ένα ατύχημα ή αρρώστια, φόβος ότι οι άλλοι μπορεί να σε κοροϊδέψουν, φόβος μήπως χάσεις τους γονείς σου…

Σίγουρα έχεις ακούσει για όλους αυτούς τους φόβους:

Υψοφοβία, φοβία των αραχνών, φοβία των ποντικιών, αγοραφοβία (φόβος για τον πολύ κόσμο), κλειστοφοβία (φόβος στον πολύ στενό χώρο), κοινωνική φοβία, ακροφοβία, νοσοφοβία, ξενοφοβία, φόβος του θανάτου, πετοφοβία (φοβία των πτήσεων) … Ο κατάλογος μπορεί να συνεχιστεί για πολύ ακόμα! Δεν υπάρχει τίποτα, από το οποίο δεν θα μπορούσε να έχει κάποιος φόβο ή φοβία.Ο φόβος ποικίλλει, από ήπια προσοχή μέχρι τις ακραίες καταστάσεις φοβίας. Οι τελευταίες αγχώδεις διαταραχές (επίμονοι και παράλογοι φόβοι) είναι παθολογικές καταστάσεις που χρειάζονται ιατρική αντιμετώπιση και θεραπεία.

Από το φυσιολογικό φόβο στις φοβίες

KONICA MINOLTA DIGITAL CAMERA

Γιατί, παρακαλώ, αναβαίνουν μερικά κορίτσια και ενήλικες γυναίκες ακόμη σε μια καρέκλα όταν βλέπουν ένα ποντίκι, και αρχίσουν να ουρλιάζουν δυνατά; Μήπως πρόκειται να τους καταβροχθίσει το μικρούτσικο ποντίκι; Ή θα τους δείξει τους δηλητηριώδης κυνόδοντές του;

Αντιθέτως, αν κάποτε σε κυνήγησε και σε δάγκωσε ένα σκυλί, τότε ο υπερβολικός φόβος για αυτό το τετράποδο εξηγείται και είναι κατανοητός.

Το αίσθημα του φόβου αφορά μια συναισθηματική αντίδραση σε ένα πραγματικό και ρεαλιστικό ερέθισμα κινδύνου. Όλες οι δυνάμεις του ανθρώπου τίθενται σε άμεση ενεργοποίηση, σε μια αντίδραση «φυγής ή επίθεσης», προκειμένου να αντεπεξέλθει στον κίνδυνο και να προστατεύσει τον εαυτό του. Ο φόβος υποχωρεί όταν υποχωρεί και το αίσθημα κινδύνου που τον διακατέχει, γι’ αυτό και συχνά διαρκεί λίγο, έως ότου ο ίδιος εκτιμήσει ότι παρήλθε η συγκεκριμένη απειλή.

Αντιθέτως η φοβία αφορά έναν ακούσιο και εξαιρετικά έντονο φόβο για μια κατάσταση ή ένα αντικείμενο το οποίο δεν απειλεί άμεσα το άτομο τη δεδομένη στιγμή (π.χ. φοβία του νερού, φόβος εμφάνισης σε κοινό, αιχμοφοβία). Παράλληλα, το ίδιο το άτομο συνειδητοποιεί ότι ο φόβος του είναι αδικαιολόγητος ή και παράλογος – δεν είναι, όμως, σε θέση να ελέγξει τις αντιδράσεις του και το άγχος που βιώνει. Ο εγκέφαλος (η αμυγδαλή, συγκεκριμένα) λέει το σώμα: «Σε λίγο θα είναι επικίνδυνα τα πράγματα για σένα, η ζωή σου κινδυνεύει», παρότι αυτό δεν είναι αλήθεια. Έτσι, αποφεύγει οποιαδήποτε κατάσταση ή συγκυρία θα μπορούσε να τον φέρει σε επαφή με το φοβικό αντικείμενο και διαφοροποιεί άμεσα τη συμπεριφορά του προκειμένου να μην εκτεθεί σε αυτό.

Τα περισσότερα και ενδεχομένως τα βαθύτερα αίτια του φόβου/φοβίας είναι:

  • Σχολική βία  ή φόβος αποκλεισμού στο σχολείο
  • Βία που υπέστη κάποιος – λεκτική ή σωματική
  • Οι γονείς θέλουν να χωρίσουν
  • Σεξουαλική κακοποίηση
  • Μεγάλωσες χωρίς αναγνώριση
  • Σου κάνουν πολύ κριτική, δεν σε αποδέχονται, σε κοροϊδεύουν
  • Μεταχειρίστηκε αδίκως
  • Τιμωρήθηκες άδικα
  • Θάνατος στον οικογενειακό ή φιλικό κύκλο
  • Ένας γονέας είναι αλκοολικός
  • Τσακωμοί ή βία στην οικογένεια
  • Καταπίεση ή απειλή
  • Έχεις βιώσει κάποιο ατύχημα
  • Σοβαρή ασθένεια (π.χ. μητέρας ή πατέρα)
  • Σχολικά προβλήματα

 

(από το περιοδικό “Ideen Plus” της KEB, τεύχος 3/2006)

0 replies

Leave a Reply

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.